Υπερτιμημένες αρετές: 3) Η ελληνική «αλληλεγγύη»

Πολλές «πατέντες» έχουμε σε τούτο εδώ τον τόπο. Αντλούμε έμπνευση απ’τη μυστήρια καθημερινότητά μας και ορίζουμε από την αρχή, αυθαίρετα, έννοιες που αλλού είναι σαφείς. Αλληλεγγύη σημαίνει «το ηθικό καθήκον της αλληλοβοήθειας, της υποχρέωσης που έχουν τα μέλη μιας ομάδας να υποστηρίζονται και να ενισχύονται αμοιβαία» και ευτυχώς πολλοί Έλληνες ξέρουν τη σημασία τόσο της λέξης όσο και της πράξης. Σήμερα, μάλιστα, είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.

Η θετική πλευρά της αλληλεγγύης είναι ένα από τα σημαντικότερα γνωρίσματα που έχουμε σαν λαός. Το στερεότυπο του καλόκαρδου και φιλόξενου Έλληνα δεν ήταν ποτέ ψέμα (μέχρι πρόσφατα, ίσως, που κατρακυλήσαμε στον ρατσισμό). Η ανάγκη αλληλοβοήθειας υφίσταται στην Ελλάδα από τότε που γίναμε κράτος και ταυτόχρονα ανακαλύψαμε ότι: α) λεγόμαστε «κράτος» προσωρινά, επειδή δεν καταφέραμε να επινοήσουμε άλλον όρο. β) το προσωρινό αυτό «κράτος» είναι αφερέγγυο και δεν έχει νόημα να βασιζόμαστε πάνω του.

Αυτή η ανασφάλεια ότι το «κράτος» μας δεν ήταν σε θέση να μας παρέχει τα βασικά, σε συνδυασμό με ένα μακρύ ιστορικό πολιτικής αστάθειας (παγκόσμιοι πόλεμοι, διωγμοί, εμφύλιος, χούντα), άφησε στη λεγόμενη γενιά του Πολυτεχνείου ένα μετακατοχικό σύνδρομο: έπρεπε να φροντίσεις να έχεις πολλά, γιατί δεν ήξερες ποτέ τι ξημέρωνε αύριο.

Στη δεκαετία του ’80  ήρθε ο εκσυγχρονισμός. Εισάγαμε μπανάνες, στερεοφωνικά και τηλεοράσεις, όπως όμορφα τα δημιουργούσε, τα διακινούσε και τα πλάσαρε η οικονομία των ΗΠΑ. Μαζί με το ΠΑΣΟΚ και τον πατέρα του σημερινού πρωθυπουργού μας, φέραμε κι ένα ιδιότυπο αυτοσχέδιο κοκτέηλ σοσιαλισμού και καπιταλισμού, όπου όλοι οι «ημέτεροι» μπορούσαν να απολαύσουν την ισότητα του να βάζεις κι εσύ χέρι στα λεφτά του δημοσίου, ενώ το μοντέρνο παιδί σου έκανε jogging με Levi’s και walkman στα αυτιά. Τα λεφτά μειώθηκαν και το «κράτος» έγινε ακόμη λιγότερο αυτό που λέει η λέξη.

Παγιώθηκε τότε στο μυαλό και τη συνείδησή μας η ελληνική εκδοχή της «αλληλεγγύης»: θα έκανες ό,τι περνάει απ’το χέρι σου -νόμιμο, αλλά κυρίως παράνομο- προκειμένου να εξασφαλίσεις τα μέγιστα σε εσένα, τα παιδιά σου και τον κύκλο σου. Με σιωπηλή συνενοχή, βάλαμε βύσματα, υπεξαιρέσαμε χρήματα, λοιδωρήσαμε αυτούς που αργότερα θα ευχαριστούσαμε, φάγαμε θέσεις από άλλους που τις άξιζαν, σνομπάραμε ανελέητα τον καλύτερο και επευφημήσαμε τον πονηρό (πολύ έντονο στα χρόνια του σκανδάλου του χρηματιστηρίου). Η τακτική κρατάει γερά, μέχρι σήμερα.

Έτσι, φτάσαμε στον 21ο αιώνα πιστεύοντας σε μεγάλο βαθμό ότι «αλληλεγγύη» είναι να βρίσκεις πατέντες και νομικά παραθυράκια για να παρανομείς για την πάρτη σου, υπέρ φίλων και αγαπημένων και να συγκαλύπτεις τις κομπίνες τους. Σαν κατάλοιπο του εμφυλίου και της δικτατορίας ήρθε να προστεθεί και η απέχθεια για την καταγγελία – ακόμη και της παρανομίας. Στην Ελλάδα προτιμούσες να είσαι κλέφτης, παρά καταδότης κλεφτών. Ήταν, απλώς, ανεπίτρεπτο.

Κατόπιν οι Έλληνες άρχισαν να ταξιδεύουν και -σαν έξυπνος λαός που είναι- εύκολα βρήκαν απαντήσεις στο παιχνίδι «Βρείτε τις διαφορές» κάθε φορά που πατούσαν το πόδι τους σε ξένη χώρα. Όσο κι αν οι Ελληνάρες είχαν πάντα κάτι να προσάψουν στις νοοτροπίες και την καθημερινότητα (ή ακόμη και… τη μαγειρική) των «ξενέρωτων ξένων», οι Έλληνες που ήθελαν να μάθουν, έμαθαν.

Σπούδασαν έξω, αντάλλαξαν πολιτιστικά στοιχεία με λαούς και άρχισαν να γνωρίζουν τον κόσμο μακριά από τη Μεσόγειο. Γυρνώντας στην Ελλάδα, ακόμη κι αν είχες πληρώσει το τίμημα του να ζεις κάπου που κάνει κρύο ή δεν έχει ζεστές θάλασσες και ελαιόλαδα, η διαφορά στο επίπεδο ήταν σοκαριστικά έντονη. Αρχίσαμε να λέμε ότι είμαστε οι Αφρικανοί της Ευρώπης και βγήκε το αστείο «Έλληνας είσαι και φαίνεσαι«.

Έπρεπε να φτάσουμε στα χρόνια της κρίσης για να αρχίσουμε να καταλαβαίνουμε ένα απλό πράγμα: αν καταδίδεις τους συμμάχους σου είσαι χαφιές, αλλά αν καταδίδεις αυτούς που υποβαθμίζουν τη ζωή σου συμβάλλεις στη λειτουργία του κράτους.

Τώρα με την κρίση είναι της μόδας να λέγεται ότι «θέλουν να μας βάλουν να μαλώνουμε μεταξύ μας«. Λοιπον, πάντα μού βρωμούσαν οι προτάσεις χωρίς αυτονόητα υποκείμενα στα ρήματα. Ποιοι είναι «αυτοί«; Οι κυβερνήσεις; Επιτρέψτε μου να πω ότι ποτέ δεν θέλησα στη ζωή μου να είμαι ηττοπαθής απέναντι στην ανεπιθύμητη άσκηση εξουσίας (έτσι ανοίγεις το έδαφος για ευκολότερη επανάληψη). Ποιοι «εμείς«; Ο λαός; Συγγνώμη, αλλά όσο κι αν έχω προσπαθήσει μέχρι σήμερα, ουδέποτε κατάφερα να συνταχθώ με τους κακόβουλους, τους απατεώνες, τους τεμπέληδες χωρίς αιτία και τους αναξιοπρεπείς, ανεξάρτητα από την «πλευρά» όπου βρίσκονταν. Ποιους θέλουν να προστατέψουν τελικά αυτοί που λένε την ατάκα; Μήπως τους πρωτεργάτες της διαφθοράς;…

Έχω διαβάσει απίστευτες βλακείες στα ΜΜΕ για την υποτιθέμενη «καταγγελιομανία και τη δικομανία που διακατέχουν τον Έλληνα». Ε, βέβαια: αν μπορούσαμε να συνεννοηθούμε στα βασικά, δεν θα χρειαζόταν να γεμίζουμε το πρόγραμμα των δικαστών με αντιδικίες με τους γείτονες επειδή μας κλέβουν αχλάδια απ’την αυλή ή επειδή δεν γουστάρουμε να μαθαίνει το παιδί τους πιάνο την ώρα που βλέπουμε τουρκικές σαπουνόπερες! Ζούμε σε μια χώρα που οι μισοί πιστεύουν ότι πρέπει να εφαρμοστεί ο νόμος και οι άλλοι ότι χρειάζεται να τον παρακάμπτούμε. Μάλιστα αυτά τα δύο μισά αύριο αλλάζουν θέσεις μεταξύ τους ανάλογα με το συμφέρον τους…

Το ψάρι σίγουρα βρωμάει απ’το κεφάλι και σήμερα η ανάγκη να τραβήξουμε μια γραμμή ανάμεσα στο μίζερο χθες και το αίσιο μέλλον είναι απολύτως επιτακτική. Οι παραδοσιακά διεφθαρμένοι μας πολιτικοί θα πρέπει να αναγκαστούν να αλλάξουν γραμμή πλεύσης και αυτό μπορεί να γίνει μόνο αν σταματήσουμε να τους συγκαλύπτουμε, να τους στηρίζουμε, να ζητιανεύουμε τα αυτονόητα και να αγχωνόμαστε για τα προς το ζην σαν να ήμασταν χτυπημένοι από τσουνάμι.

Ο νόμος περί ευθύνης υπουργών πρέπει να αρθεί ή να αλλάξει έτσι ώστε να σταματήσει η ατιμωρησία. Όταν το μαχαίρι φτάσει πραγματικά βαθειά (στα έργα, όχι τα λόγια) και οι πολιτικοί αρχίσουν να είναι υπόλογοι για τις αποφάσεις τους, η χώρα θα γίνει κράτος -χωρίς εισαγωγικά. Αν οι νόμοι αρχίσουν τότε να εφαρμόζονται ουσιαστικά, δεν θα έχει μείνει χώρος για πατέντες. Ίσως τότε συνειδητοποιήσουμε ότι «αλληλεγγύη» είναι να βοηθάς αυτούς που έχουν λίγα να ζήσουν με μεγαλύτερη αξιοπρέπεια και όχι αυτούς που εξασφάλισαν τα παιδιά τους να κάνουν το ίδιο με τα εγγόνια τους.

Advertisements

1 σχόλιο

Filed under Κοινωνία

One response to “Υπερτιμημένες αρετές: 3) Η ελληνική «αλληλεγγύη»

  1. Παράθεμα: Η Ελλάδα που δεν αναγνωρίζετε | Post-Crisis Breakfast

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s